projekt Nr 256

Skrócony opis

Festiwal będzie serią dwóch dwudniowych wydarzeń edukacyjnych inspirowanych odkryciami na stanowisku Łysa Góra k. Chorzel z 2024 i 2025 r. Będą one poświęcone: kulturze celtyckiej i epoce napoleońskiej. Ten wybór jest nieprzypadkowy, gdyż każda z epok jest związana z historią Łysej Góry, leżącej na północnym pograniczu Mazowsza. Merytoryczny poziom zagwarantują archeolodzy z PMA w Warszawie.

Założenia projektu

Festiwal archeologiczny zakłada organizację cyklu dwóch 2-dniowych wydarzeń edukacyjno-kulturalnych, inspirowanych ostatnimi odkryciami archeologicznymi na stanowisku Łysa Góra w gminie Chorzele, które w spektakularny sposób ukazują wielokulturowe dziedzictwo tego regionu. Będzie to wyjątkowa podróż w czasie przez dzieje skraju północnego Mazowsza i pierwszy taki festiwal w regionie. Wydarzenie może być realizowane od okresu wiosennego do wczesnej jesieni.
Pomysł czerpie inspirację z odkryć z lat 2024-2025 na Łysej Górze – jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych na Mazowszu, na którym odnaleziono artefakty z różnych epok. Pierwszych odkryć na tym stanowisku dokonano w 1959 r. W 2024 r. po kilku dekadach wznowiono tu badania naukowe. I już po pierwszym sezonie dały one spektakularne rezultaty. Odkryty brązowy celtycki hełm (z IV w. p.n.e.) jest unikatem na skalę europejską. Te znaleziska świadczą o obecności Celtów na północy Mazowsza, co jest prawdziwą sensacją historyczną. Sama Łysa Góra musiała być strategiczną osadą na starożytnym szlaku bursztynowym. Co ciekawe, podczas badań odkryto tu również karabin skałkowy z XVIII lub XIX wieku - używany podczas wojen napoleońskich. To z kolei efekt obecności w okolicach Chorzel armii napoleońskiej – znajdował się tu m.in. szpital polowy i lazaret, a przez miasteczko przejeżdżał sam Napoleon.
Odnalezione obiekty wskazują na bardzo złożone dzieje Łysej Góry k. Chorzel, a także dowodzą pogranicznego charakteru północy Mazowsza, które przez całe stulecia było granicą cywilizacji. Właśnie te odkrycia stały się inspiracją do zaproponowania festiwalu archeologiczno-historycznego w Chorzelach, który w przystępny i angażujący sposób przybliży mieszkańcom oraz turystom fascynującą historię tego miejsca.
Projekt ma charakter interdyscyplinarny, łączący elementy archeologii – w tym ochrony zabytków – historii, kultury, edukacji, rekonstrukcji historycznej oraz promocji archeologicznego dziedzictwa Mazowsza.
Plan festiwalu przewiduje organizację dwóch 2-dniowych wydarzeń, których motywami przewodnimi będą: kultura celtycka (pierwszy weekend, w okresie wiosenno-letnim) oraz epoka napoleońska (okres późnego lata/wczesnej jesieni). Będzie to cykl dwóch imprez tematycznych z rozmaitymi atrakcjami, m.in. obozami grup rekonstrukcyjnych danej kultury/epoki, inscenizacjami życia codziennego i walk, pokazami rzemiosła, historycznym jarmarkiem, warsztatami edukacyjnymi, archeologicznymi i rękodzielniczymi, prelekcjami ekspertów z zakresu archeologii i historii, oprowadzaniem po Łysej Górze, koncertami muzyki dawnej i folkowej, występem grupy teatralnej czy widowiskiem teatru ognia.
W ramach festiwalu uczestnicy będą mogli wziąć udział w wykładach ekspertów, którzy przybliżą znaczenie odkryć na Łysej Górze, również w kontekście historii regionu. Program obejmie panele dyskusyjne poświęcone ochronie dziedzictwa, zagrożeniom dla stanowisk archeologicznych oraz metod ich skutecznego zabezpieczania i ochrony. Edukacyjny wymiar festiwalu podkreślą także różne aktywności umożliwiające bezpośredni kontakt z dawnymi rzemiosłami, np. warsztaty (m.in. garncarstwa, kowalstwa, tkactwa, wikliniarstwa i wyrobu biżuterii) z możliwością samodzielnego wykonania przedmiotów, a także historyczny jarmark z kopiami dawnych wyrobów rękodzielniczych. Program wzbogacą pokazy władania dawną bronią, konkursy organizowane przez grupy rekonstrukcyjne, kuchnia inspirowana dawnymi recepturami oraz zwiedzanie Łysej Góry z przewodnikiem.
Główne cele projektu to promocja i popularyzacja dziedzictwa archeologicznego Mazowsza, ze szczególnym uwzględnieniem odkryć z Łysej Góry, edukacja historyczna i archeologiczna różnych grup wiekowych oraz budowanie świadomości potrzeby ochrony zabytków dla przyszłych pokoleń. Festiwal ma sprzyjać integracji międzypokoleniowej i aktywizacji mieszkańców oraz gości przez warsztaty, inscenizacje i wydarzenia towarzyszące. Jego celem jest również rozwój turystyki i stworzenie ogólnodostępnej, cyklicznej atrakcji w kalendarzu Mazowsza.
Szczegółowy program i terminy wydarzenia zostaną ustalone z głównym realizatorem projektu. Z uwagi na jego szeroki aspekt archeologiczny, najodpowiedniej będzie nawiązać w tej kwestii współpracę z Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, które od ponad 2 lat prowadzi badania na Łysej Górze, realizuje działania edukacyjne i współpracuje z lokalnym samorządem. PMA wyraziło chęć do poprowadzenia przedsięwzięcia.
Nagłośnione w 2024 r. odkrycia, w tym unikatowy hełm celtycki, przyniosły stanowisku rozgłos w kraju i za granicą. Kontynuacja badań zwiększa szansę na stworzenie festiwalu o randze porównywalnej z wydarzeniami w Biskupinie czy Wolinie, który wzmocni lokalną tożsamość, dostęp do kultury i rozwój turystyki historycznej regionu.
Projekt był zgłaszany do BOM w 20205 roku - do sukcesu zabrakło ok. 60 głosów, dlatego proponujemy, by poddać ten pomysł pod głosowanie jeszcze raz, tym razem z większą promocją w skali całego województwa.

Lokalizacja zadania

Festiwal archeologiczny pierwotnie miał być zlokalizowany w trzech miejscach:
• Wykłady i prelekcje prowadzone przez archeologów i historyków zaplanowano w auli przy centrum sportów zimowych w Chorzelach (ul. Szkolna), która zapewni odpowiednie warunki do naukowych dyskusji i spotkań z ekspertami.
• Zwiedzanie z przewodnikiem – ścieżka dydaktyczna na stanowisku archeologicznym Łysa Góra. Samo stanowisko jest we władaniu Gminy Chorzele.
• Pozostałe atrakcje, takie jak obozowisko rekonstruktorów, inscenizacje historyczne, jarmark rzemiosła, koncerty muzyki dawnej i folkowej oraz widowiska plenerowe, miały się odbywać nad zalewem miejskim.
W związku jednak z tym, że zalew miejski pozostaje w zarządzie Powiatu Przasnyskiego, który zaplanował prace budowlane wokół zalewu (przetarg ogłoszony w kwietniu 2026), konieczna jest zmiana lokalizacji części plenerowej na teren stadionu miejskiego w Chorzelach, będącego własnością Gminy Chorzele.
Dysponujemy już pismem od Gminy Chorzele potwierdzającym wolę współpracy i nieodpłatne udostępnienie obu terenów – stanowiska Łysa Góra oraz stadionu miejskiego – na potrzeby organizacji festiwalu. Dokument ten jest dołączony do dokumentacji projektu. Aula będzie udostępniana odpłatnie na czas wykładów i prelekcji. Koszt wynajmu został uwzględniony w kosztorysie projektu w pozycji nr 1 – 1 000 zł – i obejmuje wynajem auli na łączny czas trwania obu weekendów festiwalowych. Formalności związane z rezerwacją i wynajmem zostaną dopełnione na etapie realizacji projektu.

Festiwal nie będzie miał charakteru imprezy masowej. Zaplanowane lokalizacje przeznaczone są na znacznie mniejszą niż 1000 liczbę uczestników.

Poszczególne elementy kosztów, wskazane przez wnioskodawcę