projekt Nr 362

Skrócony opis

Projekt polega na nagraniu płyty z muzyką graną na zabytkowym fortepianie „Żyrafa”. Efektem realizacji tego projektu będzie możliwość wysłuchania koncertu na unikatowym instrumencie z epoki. W ten sposób słuchacz najpewniej rozbudzi fantazję, która pozwoli odkrywać brzmienia sprzed dwustu lat. Będzie można odtworzyć atmosferę romantycznego salonu literackiego z początku XIX w.

Założenia projektu

PROJEKT NAGRANIA na fortepianie „Żyrafa” Josef Wachtl, Wiedeń 1810-1815 obejmuje zarejestrowanie dźwięku unikalnego na skalę Polski instrumentu, powstałego w Wiedniu na początku XIX wieku, a znajdującego się obecnie w posiadaniu Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Grające fortepiany tej klasy, pochodzące z lat 1810-1820, są wielką rzadkością i należą do dziedzictwa muzycznego Europy. Walory brzmieniowe tego instrumentu sprawiają, że warto dokonać jego rejestracji, szczególnie, że fortepian ten przeszedł gruntowną konserwację i spełnia obecnie wszelkie wymogi techniczne. Tego typu instrumentów, fortepianów pionowych – przodków pianina, znajduje się w Polsce w zbiorach muzealnych zaledwie około 10, jednak stan zachowania żadnego z nich nie pozwala jednak na ich użytkowanie. Wysokość tego typu obiektów wynosi około 2-2,5 metra, struny napięte są pionowo ponad stołem klawiaturowym. W fortepianie Wachtla znajduje się podwójna strojnica, dla części strun basowych na dole, dla pozostałych na górze. Opinogórski fortepian posiada pięć pedałów, w tym jeden obsługujący tak zwany rejestr janczarski (pałeczki uderzają w dzwonek, a ukryta pałka w płytę instrumentu). Wykonany z wielu gatunków drewna. Konstrukcja sosnowo-świerkowa z drewna drobnosłoistego i bezsękowego. Okładziny zewnętrzne wykonano z mahoniu. Wstawki pod brązami z jasnej gruszy. Okładziny wewnętrzne z jasnej brzozy. Części czarne z gruszy czarnej. Rzeźby z drewna lipowego. Instrumentacja wykonana z bezsękowego jaworu. Brązy trybowane i cyzelowane. Klawiatura z jaworu oraz czarnej gruszy. Okładziny z kości słoniowej oraz bawolej (fronty). Sygnatura porcelanowa. Klawiszy białych 43 i czarnych 30. Strun 197, z czego 22 to struny wykonane z mosiądzu na kołkach dolnych- podwójnych i 51 tonów wiolinowych na kołkach górnych-potrójnych. Instrument należał do m. in. do Franciszka Gościmskiego (1834-1906), a potem trafił do rąk jego wnuka Januariusza Gościmskiego (1901-1980). Za jego życia grywał na niej Ignacy Paderewski, Ludwik Ursztajn, oraz aktor Kamiński. W 1961 roku został zakupiony do Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Jest to instrument chordofoniczny (dźwięk stanowi napięcie struny) z klawiaturą i pionowo ustawionym pudłem rezonansowym. Stanowi on przejście od fortepianu do pianina, którego jest prototypem. Nazwany żyrafą ze względu na swój kształt. Jest to instrument klasy salonowej. Instrument datowany na około 1803-1811 r. został wyprodukowany w Wiedniu w pracowni Josepha Wachtla, który wraz z Jakubem F. Bleyera i Martinem Seuffertem założył firmę "Wachtl Comp.". Trzej wspólnicy opracowali model instrumentu z pionowymi strunami, którego skrzydło ze względu na podobieństwo do szyi żyrafy nazwano "fortepianem żyrafą".
Repertuar, który znajdzie się na płycie CD składa się z utworów powstałych w tym samym czasie co instrument. Autentyczność nagrania podkreśli fakt zaangażowania w roli kameralistów wybitnych muzyków specjalizujących się w grze na instrumentach historycznych. Zarówno Pani Katarzyna Olszewska (skrzypce) jak i Pan Petr Hamouz (wiolonczela) dysponują instrumentami z tego okresu oraz wiedzą z zakresu wykonawstwa historycznie poinformowanego.
Program płyty składa się z utworów kompozytorów związanych z dwoma ośrodkami kultury początku XIX wieku - Warszawą i Wiedniem: Karol Kurpiński, Maria Szymanowska, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven i Johann Nepomuk Hummel. Pomimo, że data śmierci Mozarta przypada na 1791, jego kompozycje wykonywane były w Wiedniu chętnie i często w latach powstania „Żyrafy”.
„Obraz dźwiękowy” epoki rzadko dostępny jest w tak oczywistej formie, jak w przypadku dźwięku fortepianu Josefa Wachtla. Jego zapis na płycie CD posiada wysoką wartość estetyczną, poznawczą i historyczną, może stać się brzmieniową „wizytówką” Muzeum Romantyzmu.
Płyta CD „Warszawa-Wiedeń” (60-65 min.)
1. Karol Kurpiński - Polonaise marciale D-dur na fortepian
2. Maria Szymanowska - Serenada C-dur na wiolonczelę i fortepian
3. Wolfgang Amadeus Mozart - Sonata Es-dur KV 302 na fortepian i skrzypce
4. Ludwig van Beethoven - 6 Wariacji „Nel cor piu non mi sento” WoO 70
5. Johann Nepomuk Hummel - Trio fortepianowe Es-dur op.12
Wykonawcy:
Maria Gabryś-Heyke – fortepian
Katarzyna Olszewska – skrzypce, absolwentka krakowskiej Akademii Muzycznej
Petr Hamouz – wiolonczela, absolwent Konserwatorium w Pradze.
MARIA GABRYŚ-HEYKE -profesor Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie, jest pianistką o szerokich zainteresowaniach muzycznych, specjalizującą się w grze na instrumentach historycznych, absolwentką Scholi Cantorum Basiliensis, Wyższej Szkoły Muzycznej w Lucernie oraz Akademii Muzycznej im. F. Chopina w Warszawie. Wielką pasją pianistki jest odkrywanie zapomnianej i rzadko wykonywanej muzyki polskiej. W ostatnich latach ukazały się płyty CD zawierające m.in. premierowe rejestracje fonograficzne kompozycji Władysława Żeleńskiego (wyd. DUX), Karola Mikulego i Aleksandra Michałowskiego (wyd. Chopin University Press) oraz kompozytorek początku XIX wieku z kręgu Józefa Elsnera (wyd. Chopin University Press). Jej płyty z kompozycjami na fortepian i skrzypce Mariana Sawy (wyd.Naxos), oraz dzieła na 4 ręce Adolpha Gutmanna (wyd.Chopin University Press) były nominowane do nagrody “Fryderyk 2017” i “Fryderyk 2022”. Jej obszerny repertuar, obejmujący różne style i konwencje wykonawcze, sięga od kompozycji XVIII wieku po dzieła współczesne. Artystka ma też w swym dorobku wiele prawykonań (Marta Ptaszyńska, Marian Sawa, Aldona Nawrocka).
KATARZYNA ANNA OLSZEWSKA to urodzona w 1995 roku skrzypaczka, której zainteresowanie muzyką dawną zaszczepili rodzice (muzycy specjalizujący się w tej dziedzinie) już w bardzo wczesnym dzieciństwie. W 2019 roku ukończyła studia w klasie skrzypiec barokowych Sirkki-Liisy Kaakinen-Pilch oraz Zbigniewa Pilcha. Jej zainteresowanie obejmuje szeroki repertuar - od muzyki XVII do XX wieku (wykonywanej wciąż na strunach jelitowych). Została również laureatką 2020 Indianapolis International Baroque Competition oraz zdobyła drugą nagrodę na Jose Herrando Baroque Violin Competition w Hiszpanii. Katarzyna jest członkinią zespołów takich jak Arte dei Suonatori, Capella Cracoviensis, Il Pomod’Oro czy Orkiestra Kore, z którymi koncertowała w całej Europie, a także w Korei Południowej, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Regularnie koncertuje również jako solistka, koncertmistrz i kameralistka, pojawiając się na wielu europejskich festiwalach.
PETR HAMOUZ jest wiolonczelistą specjalizującym się w grze na wiolonczeli historycznej. Gra na instrumencie wiedeńskim z 1818 roku. Jest absolwentem Konserwatorium w Pradze, Uniwersytetu Karola w Pradze, Akademii Muzycznej Koninklijk w Holandii. Brał udział w letnich akademiach i kursach: International Summer Academie in Telč (Cz), International Summer School of Early Music in Valtice (Cz), Summer School of Early Music in Prachatice, Académie de Sablé á Prague, European Union Baroque Orchestra Audition Course, Echternach, Luxembourg.

Poszczególne elementy kosztów, wskazane przez wnioskodawcę