projekt Nr 150

Skrócony opis

Festiwal będzie serią dwóch dwudniowych wydarzeń edukacyjnych inspirowanych odkryciami na stanowisku Łysa Góra k. Chorzel z 2024 r. Będą one poświęcone: kulturze celtyckiej (związanej z odkryciem zabytków lateńskich) i epoce napoleońskiej. Ten wybór jest nieprzypadkowy, gdyż każda z epok jest związana z historią Łysej Góry. Program obejmie rekonstrukcje, warsztaty, prelekcje i występy artystyczne.

Założenia projektu

Festiwal archeologiczny „Podróż do przeszłości – od Celtów do Napoleona” zakłada organizację cyklu dwóch 2-dniowych wydarzeń edukacyjno-kulturalnych, inspirowanych ostatnimi odkryciami archeologicznymi na stanowisku Łysa Góra w gminie Chorzele, które w spektakularny sposób ukazują wielokulturowe dziedzictwo tego regionu. Będzie to wyjątkowa podróż w czasie przez dzieje samego skraju północnego Mazowsza. Zarazem będzie to pierwszy taki festiwal w regionie – który może być realizowany od okresu wiosennego do wczesnej jesieni.
Pomysł czerpie inspirację z odkryć dokonanych w 2024 r. na stanowisku archeologicznym Łysa Góra. Obecnie jest to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych na Mazowszu, na którym odnaleziono artefakty z różnych epok. Sama Łysa Góra to wydma usytuowana w dolinie rzeki Orzyc, na której w 1959 r. odkryto ślady osady z wczesnej epoki żelaza. W 2024 r. po ponad 30 latach wznowiono tu badania. Wśród wielu wydobytych zabytków najsłynniejszy okazał się brązowy celtycki hełm z IV w. p.n.e. oraz przedmioty charakterystyczne dla kultury lateńskiej. Znaleziska te świadczą o wpływach Celtów na Mazowszu oraz strategicznej roli osady na szlaku bursztynowym. Jest to wielkie zaskoczenie i odkrycie historyczne na miarę europejską.

W sezonie 2024 odnaleziono tu również wiele zabytków charakterystycznych dla kultury kurhanów zachodniobałtyjskich, a także jeszcze jeden ciekawy artefakt – karabin skałkowy używany podczas wojen napoleońskich. Ostatnie badania dowiodły, że w okolicach Chorzel stacjonowały pułki Wielkiej Armii, znajdował się tu m.in. szpital polowy i lazaret. Wynika z nich nawet, że przez miasteczko przejeżdżał sam Napoleon.
Znaleziska te wskazują na bardzo złożone dzieje dawnego granicznego miejsca, jakim była Łysa Góra. Jego historia stała się inspiracją do stworzenia festiwalu archeologiczno-historycznego, który w przystępny i angażujący sposób przybliży mieszkańcom oraz turystom fascynującą historię tego miejsca i okolicy.

Projekt ma charakter interdyscyplinarny, łączący elementy archeologii – w tym ochrony zabytków – historii, kultury, edukacji, rekonstrukcji historycznej oraz promocji archeologicznego dziedzictwa Mazowsza. Plan festiwalu przewiduje organizację dwóch dwudniowych wydarzeń, których motywami przewodnimi będą: kultura celtycka (pierwszy weekend, w okresie wiosenno-letnim) oraz epoka napoleońska (okres późnego lata/wczesnej jesieni).
Będzie to cykl dwóch imprez tematycznych z rozmaitymi atrakcjami, m.in. obozami grup rekonstrukcyjnych danej kultury/epoki, inscenizacjami życia codziennego i walk, pokazami rzemiosła, historycznym jarmarkiem, warsztatami edukacyjnymi, archeologicznymi i rękodzielniczymi, prelekcjami ekspertów z zakresu archeologii i historii, oprowadzaniem po stanowisku Łysa Góra, koncertami muzyki dawnej i folkowej, występem grupy teatralnej czy widowiskiem teatru ognia.
W ramach festiwalu uczestnicy będą mogli wziąć udział w wykładach prowadzonych przez ekspertów, którzy przybliżą znaczenie odkryć dokonanych na Łysej Górze i ich wpływ na historię regionu. Program obejmie również panele dyskusyjne poświęcone ochronie dziedzictwa, podczas których omówione zostaną aktualne zagrożenia dla stanowisk archeologicznych oraz metody ich skutecznego zabezpieczania i ochrony.
Edukacyjny wymiar festiwalu będzie realizowany także przez różnorodne aktywności umożliwiające bezpośredni kontakt z dawnymi rzemiosłami. Uczestnicy wezmą udział w warsztatach, podczas których poznają tajniki garncarstwa, kowalstwa, tkactwa, wikliniarstwa, czy wyrobu biżuterii – z możliwością samodzielnego wykonania przedmiotów. Na historycznym jarmarku będzie można zobaczyć kopie dawnych wyrobów rękodzielniczych, w tym ubrań i biżuterii. Program wzbogacą pokazy władania dawną bronią oraz konkursy, np. łucznicze - organizowane przez grupy rekonstruktorskie. Dopełnieniem atrakcji będzie historyczna kuchnia serwująca potrawy inspirowane dawnymi recepturami oraz przewodnik oprowadzający zainteresowanych po stanowisku Łysa Góra.

Główne cele projektu to:
• Promocja i popularyzacja dziedzictwa archeologicznego Mazowsza, ze szczególnym uwzględnieniem odkryć archeologicznych z Łysej Góry.
• Edukacja historyczna i archeologiczna dla różnych grup wiekowych, z uwzględnieniem zwiększania świadomości na temat ochrony dziedzictwa (w tym zabytków materialnych) i jego zachowania dla przyszłych pokoleń.
• Integracja społeczna, międzypokoleniowa i aktywizacja mieszkańców oraz gości, którzy wezmą udział w warsztatach, inscenizacjach i wydarzeniach towarzyszących.
• Rozwój turystyki – stworzenie ogólnodostępnego wydarzenia i atrakcji turystycznej, która – być może – stanie się stałym elementem kalendarza imprez Mazowsza.

Szczegółowy program i terminy wydarzenia zostaną ustalone z głównym realizatorem projektu. Z uwagi na jego szeroki aspekt archeologiczny, najodpowiedniej będzie nawiązać w tej kwestii współpracę z Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. PMA od ponad roku prowadzi badania na stanowisku Łysa Góra, ponadto ściśle współpracuje z lokalnym samorządem, angażując się w działania edukacyjne i ochronę zabytków archeologicznych. Muzeum realizuje także zadanie budowy ścieżki dydaktycznej na Łysej Górze. Inicjatorzy przeprowadzili już wstępne rozmowy z PMA, które wyraziło chęć poprowadzenia całego projektu.

Festiwal ma potencjał, by stać się cyklicznym wydarzeniem w ofercie imprez kulturalnych i edukacyjnych Mazowsza. Może też przyciągnąć gości z innych części kraju, a nawet Europy – ponieważ temat celtycki jest niezmiernie popularny w wielu krajach, m.in. Niemczech, Francji, Włoszech czy Hiszpanii.
Po sezonie wykopaliskowym 2024 o znaleziskach z Łysej Góry, a zwłaszcza o unikatowym brązowym celtyckim hełmie z IV w. p.n.e. zrobiło się bardzo głośno. Dzięki temu odkryciu stanowisko na Łysej Górze stało się słynne zarówno w mediach krajowych, jak i zagranicznych. Badania tego terenu będą kontynuowane przez PMA w Warszawie również w sezonie 2025 i bez wątpienia przyciągną uwagę nie tylko środowiska naukowego, lecz także wszystkich zainteresowanych archeologią, historią czy dziejami Celtów. Mamy zatem ogromną szansę na stworzenie mazowieckiego festiwalu archeologiczno-historycznego na miarę słynnych imprez z udziałem rekonstruktorów odbywających się w Biskupinie czy Wolinie.

Korzyści dla mieszkańców Mazowsza i regionu:
• Wzrost świadomości historycznej i znaczenia ochrony zabytków archeologicznych – mieszkańcy poznają wartość archeologii i dziedzictwa regionu.
• Edukacja (program umożliwi zdobycie nowej wiedzy o przeszłości) i dostęp do kultury.
• Promocja lokalnej tożsamości i aktywizacja społeczności – festiwal zaangażuje mieszkańców w różnej formie: edukacyjnej, wolontariackiej czy nawet gospodarczej.
• Rozwój turystyki historycznej – festiwal przyciągnie odwiedzających spoza regionu, wspierając lokalną gospodarkę.
• Integracja różnych grup wiekowych.

Lokalizacja zadania

Festiwal archeologiczny może zostać zlokalizowany w trzech miejscach, które zapewnią uczestnikom komfort i możliwość pełnego doświadczenia każdej z atrakcji przewidzianych programem:
• Wykłady i prelekcje prowadzone przez archeologów i historyków mogą odbyć się w auli przy centrum sportów zimowych w Chorzelach (ul. Szkolna), która zapewni odpowiednie warunki do naukowych dyskusji i spotkań z ekspertami.
• Zwiedzanie z przewodnikiem – ścieżka dydaktyczna na stanowisku archeologicznym Łysa Góra. Samo stanowisko jest we władaniu Gminy Chorzele.
• Pozostałe atrakcje, takie jak obozowisko rekonstruktorów, inscenizacje historyczne, jarmark rzemiosła, koncerty muzyki dawnej i folkowej oraz widowiska plenerowe, będą miały miejsce nad zalewem miejskim. Jest to przestronna i malownicza lokalizacja, sprzyjająca rekonstrukcjom historycznym i wydarzeniom plenerowym. W pobliżu zalewu znajdują się parkingi, na miejsce docelowe prowadzi utwardzona droga dojazdowa – ułatwi to uczestnikom dojazd i udział w festiwalu (również osobom z niepełnosprawnościami i szczególnymi potrzebami).
Organizacja wydarzenia w tych miejscach byłaby możliwa do przeprowadzenia bez przeszkód, ponieważ należą one do Gminy Chorzele i Powiatu Przasnyskiego, co znacznie upraszcza kwestie formalne związane z ich udostępnieniem. Festiwal nie będzie miał charakteru imprezy masowej. Zaplanowane lokalizacje przeznaczone są na znacznie mniejszą niż 1000 liczbę uczestników.

Poszczególne elementy kosztów, wskazane przez wnioskodawcę